The Construction of Moderate Muslim Networks in Western Geopolitics: Implications of the RAND Corporation Report on the Islam Nusantara Discourse

Authors

  • Muhammad Haikal Hasmezam Universitas PTIQ Jakarta Author

Keywords:

RAND Corporation, Moderate Muslims, Islam Nusantara, Geopolitics, Wasaṭiyyah

Abstract

This article examines the geopolitical strategy devised by the RAND Corporation through two major reports, Civil Democratic Islam: Partners, Resources, and Strategies (2003) and Building Moderate Muslim Networks (2007), which aimed to establish a moderate Muslim network as an instrument of US foreign policy. Using a content analysis approach and a critical review of primary documents, this study examines RAND's operational definition of "moderate Muslim," its objectives for establishing the network, its implementation strategies, and its impact on Islamic discourse in Malaysia and Indonesia. The findings indicate that RAND's conception of "moderation" is instrumental and not rooted in Islamic scholarly traditions, but rather is defined based on alignment with Western values of liberal democracy, religious pluralism, and gender equality. This article argues that RAND's strategy has influenced the landscape of Islamic organizations in the archipelago through funding of non-governmental organizations, interventions in Islamic education curricula, and media empowerment.

References

Abdurrahman, U., & Al Hakim, A. H. L. (2025). Islamofobia di Indonesia dan Tantangan Pewacanaannya. Journal of Islamic and Occidental Studies, 3(1), 41–65.

Al-Qaradawi, Y. (1997). Kalimât fî al-Wasaṭiyyah al-Islâmiyyah wa Ma'âlimihâ. Dar al-Shuruq.

Al-Qaradawi, Y. (2022). Fiqh al-Wasaṭiyyah al-Islâmiyyah wa al-Tajdîd. Ad-Dar asy-Syamiyyah.

Barton, G. (1999). Gagasan Islam Liberal di Indonesia: Pemikiran Neo-Modernisme Nurcholish Madjid, Djohan Effendi, Ahmad Wahib dan Abdurrahman Wahid. Paramadina.

Benard, C. (2003). Civil Democratic Islam: Partners, Resources, and Strategies. RAND Corporation.

Hoir, B. N. (2023). Thematic Tafsir Study: Religious Moderation in the Qur'an and Hadith. Bulletin of Islamic Research, 1(4), 341–356.

Husaini, A. (2002). Islam Liberal: Sejarah, Konsepsi, Penyimpangan, dan Jawabannya. Gema Insani Press.

Ismail, M. A. (2009). Cabaran Akidah: Pemikiran Islam Liberal. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.

Majlis Ulama Indonesia. (2005). Keputusan Fatwa Nomor 7/MUNAS VII/MUI/II/2005 tentang Pluralisme, Liberalisme dan Sekularisme Agama.

Muammar, K. (2006). Atas Nama Kebenaran: Tanggapan Kritis terhadap Wacana Islam Liberal. Institut Alam dan Tamadun Melayu.

Mukmin, F., Fathillah, M. F. M., Noor, M. S. M., & Salim, Z. (2025). Kepekaan Terhadap Pemikiran Liberal dalam Kalangan Penjawat Awam Institusi Agama di Selangor. Jurnal Pengajian Islam, 18(1), 83–96.

Munis, I. D., Pranoto, A. H., Nurhuda, A., Ahmad, W. I., & Putri, Y. (2026). Integrative And Interconnective Paradigms In Islamic Education. Edelweiss : Journal Of Innovation In Educational Research, 3(3), 37–45. https://doi.org/https://doi.org/10.62462/edelweiss.v3i3.98

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam, Kali ke-74. (2006). Resolusi Mengenai Aliran Pemikiran Liberal. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

Putri, Y., & Nurhuda, A. (2023a). Kontribusi Pemikiran Mohammad Natsir Dalam Lembaga Pendidikan Di Indonesia. JIS: Journal Islamic Studies, 1(3), 262–281. https://doi.org/https://doi.org/10.71456/jis.v1i3.444

Rabasa, A., Benard, C., Schwartz, L. H., & Sickle, P. (2007). Building Moderate Muslim Networks. RAND Corporation.

Saumantri, T. (2022). The Dialectic of Islam Nusantara and Its Contribution To The Development of Religious Moderation In Indonesia. Fokus: Jurnal Kajian Keislaman Dan Kemasyarakatan, 7(1), 57–67.

Downloads

Published

2026-07-29

How to Cite

The Construction of Moderate Muslim Networks in Western Geopolitics: Implications of the RAND Corporation Report on the Islam Nusantara Discourse (M. H. Hasmezam, Trans.). (2026). TRANSCIVILIA: Journal of Multidisciplinary Knowledge and Civilization, 1(03), 380-389. https://research.nusantaraglobal.ac.id/index.php/transcivilia/article/view/129